COD၊ အမိုးနီးယားနိုက်ထရိုဂျင်၊ စုစုပေါင်းဖော့စဖရပ်စ်နှင့် စုစုပေါင်းနိုက်ထရိုဂျင်တို့သည် ရေထုညစ်ညမ်းမှုညွှန်းကိန်းများတွင် အဖြစ်များသော အဓိကညွှန်းကိန်းများဖြစ်သည်။ ရေအရည်အသွေးအပေါ် ၎င်းတို့၏သက်ရောက်မှုကို ရှုထောင့်များစွာမှ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်သည်။
ပထမဦးစွာ၊ COD သည် ရေတွင် အော်ဂဲနစ်ပစ္စည်းများ ပါဝင်မှုကို ညွှန်ပြသည့် အညွှန်းကိန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရေထုအတွင်းရှိ အော်ဂဲနစ်ပစ္စည်းများ ညစ်ညမ်းမှုကို ထင်ဟပ်စေနိုင်သည်။ COD ပါဝင်မှု မြင့်မားသော ရေထုများသည် မှိုင်းခြင်းနှင့် အရောင်မြင့်မားလေ့ရှိပြီး ဘက်တီးရီးယားများ ပေါက်ဖွားလွယ်သောကြောင့် ရေသက်တမ်း တိုတောင်းစေသည်။ ထို့အပြင် COD ပါဝင်မှု မြင့်မားခြင်းသည် ရေတွင် ပျော်ဝင်နေသော အောက်ဆီဂျင်ကိုလည်း စားသုံးပြီး ရေထုအတွင်း အောက်ဆီဂျင်နည်းခြင်း သို့မဟုတ် အသက်ရှူကြပ်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်စေပြီး ရေနေသတ္တဝါများကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေသည်။
ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ အမိုးနီးယားနိုက်ထရိုဂျင်ဟာ ရေထဲမှာ အရေးကြီးတဲ့ အာဟာရဓာတ်တွေထဲက တစ်ခုဖြစ်ပေမယ့် အမိုးနီးယားနိုက်ထရိုဂျင်ပါဝင်မှု အရမ်းများနေရင် ရေရဲ့ eutrophication ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ရေညှိပွင့်တွေ ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။ ရေညှိပွင့်တွေက ရေကို မှိုင်းစေရုံသာမက ပျော်ဝင်နေတဲ့ အောက်ဆီဂျင်ပမာဏကိုလည်း အများအပြား စားသုံးပြီး ရေထဲမှာ hypoxia ကို ဖြစ်စေပါတယ်။ ပြင်းထန်တဲ့ကိစ္စတွေမှာ ငါးတွေ အမြောက်အမြား သေဆုံးစေနိုင်ပါတယ်။ ထို့အပြင် အမိုးနီးယားနိုက်ထရိုဂျင်ပါဝင်မှု မြင့်မားရင် မနှစ်မြို့ဖွယ် အနံ့အသက်တွေ ထွက်လာပြီး ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ နေထိုင်သူတွေရဲ့ ဘဝတွေကို ဆိုးကျိုးသက်ရောက်စေပါလိမ့်မယ်။
တတိယအချက်အနေနဲ့ စုစုပေါင်းဖော့စဖရပ်စ်ဟာ အပင်အာဟာရဓာတ်တွေအတွက် အရေးကြီးတဲ့ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်ပေမယ့် စုစုပေါင်းဖော့စဖရပ်စ်ပါဝင်မှု လွန်ကဲခြင်းဟာ ရေညှိနဲ့ အခြားရေနေအပင်တွေရဲ့ ကြီးထွားမှုကို မြှင့်တင်ပေးပြီး ရေနေသတ္တဝါတွေရဲ့ eutrophication နဲ့ algal bloom တွေ ဖြစ်ပေါ်စေပါတယ်။ algal bloom တွေဟာ ရေကို မှိုင်းပြီး အနံ့ဆိုးထွက်စေရုံသာမက ပျော်ဝင်နေတဲ့ အောက်ဆီဂျင်ပမာဏကိုလည်း အများအပြားစားသုံးပြီး ရေရဲ့ ကိုယ်တိုင်သန့်စင်နိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်စေပါလိမ့်မယ်။ ထို့အပြင် cyanobacteria ကဲ့သို့သော ရေညှိအချို့ဟာ အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေတဲ့ အရာတွေကို ထုတ်လုပ်ပြီး ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ဂေဟစနစ်ကို ထိခိုက်စေနိုင်ပါတယ်။
နောက်ဆုံးအနေနဲ့ စုစုပေါင်းနိုက်ထရိုဂျင်ကို အမိုးနီးယားနိုက်ထရိုဂျင်၊ နိုက်ထရိတ်နိုက်ထရိုဂျင်နဲ့ အော်ဂဲနစ်နိုက်ထရိုဂျင်တို့နဲ့ ဖွဲ့စည်းထားပြီး ရေထဲမှာ အာဟာရဓာတ်ညစ်ညမ်းမှုပမာဏကို ထင်ဟပ်စေတဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အညွှန်းကိန်းတစ်ခုပါ။ စုစုပေါင်းနိုက်ထရိုဂျင်ပါဝင်မှု အလွန်အကျွံမြင့်မားခြင်းဟာ ရေနေသတ္တဝါတွေရဲ့ ယူထရိုဖီကေးရှင်းဖြစ်စဉ်နဲ့ ရေညှိပွင့်တွေဖွဲ့စည်းမှုကို မြှင့်တင်ပေးရုံသာမက ရေနေသတ္တဝါတွေရဲ့ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုကိုလည်း လျော့ကျစေပြီး ရေနေသတ္တဝါတွေရဲ့ ကြီးထွားမှုကို ဟန့်တားပေးပါတယ်။ ထို့အပြင် စုစုပေါင်းနိုက်ထရိုဂျင်ပါဝင်မှု အလွန်အကျွံမြင့်မားခြင်းဟာ ရေနေသတ္တဝါရဲ့ အရသာနဲ့ အနံ့ကိုလည်း ထိခိုက်စေပြီး နေထိုင်သူတွေရဲ့ သောက်သုံးရေနဲ့ ဘဝကို ထိခိုက်စေပါတယ်။
အကျဉ်းချုပ်ရလျှင် COD၊ အမိုးနီးယားနိုက်ထရိုဂျင်၊ စုစုပေါင်းဖော့စဖရပ်စ်နှင့် စုစုပေါင်းနိုက်ထရိုဂျင်တို့သည် ရေအရည်အသွေးကို ထိခိုက်စေသော အရေးကြီးသော အညွှန်းကိန်းများဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ပါဝင်မှုမြင့်မားခြင်းသည် ရေ၏ဂေဟစနစ်ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကျန်းမာရေးကို ဆိုးကျိုးသက်ရောက်စေမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် နေ့စဉ်ဘဝနှင့် ထုတ်လုပ်မှုတွင် ရေအရည်အသွေး စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုကို အားကောင်းစေပြီး ရေညစ်ညမ်းစေသော ထုတ်လွှတ်မှုကို လျှော့ချရန် ထိရောက်သော အစီအမံများ ချမှတ်ကာ ရေအရင်းအမြစ်များနှင့် ဂေဟစနစ်ပတ်ဝန်းကျင်ကို ကာကွယ်သင့်သည်။
ပို့စ်တင်ချိန်: ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်
