မိလ္လာရေသန့်စင်စက်ရုံများတွင် ရေအရည်အသွေးစမ်းသပ်ခြင်းလုပ်ငန်းများအတွက် အဓိကအချက်များ အပိုင်းခုနစ်

၃၉။ ရေ၏ အက်စစ်ဓာတ်နှင့် အယ်ကာလီဓာတ်ဆိုတာ ဘာလဲ။
ရေ၏ အက်စစ်ဓာတ်ဆိုသည်မှာ ရေထဲတွင်ပါဝင်သော အက်စစ်ဓာတ်ပြင်းများကို ပျက်ပြယ်စေနိုင်သော ဒြပ်ပေါင်းပမာဏကို ရည်ညွှန်းသည်။ အက်စစ်ဓာတ်ကို ဖြစ်စေသော ဒြပ်ပေါင်းသုံးမျိုးရှိသည်- H+ ကို လုံးဝပြိုကွဲစေနိုင်သော အက်စစ်ဓာတ်ပြင်းများ (HCl၊ H2SO4 ကဲ့သို့)၊ H+ ကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းပြိုကွဲစေသော အက်စစ်ဓာတ်ပျော့များ (H2CO3၊ အော်ဂဲနစ်အက်စစ်များ) နှင့် အက်စစ်ဓာတ်ပြင်းများနှင့် အက်စစ်ဓာတ်ပျော့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဆားများ (NH4Cl၊ FeSO4 ကဲ့သို့)။ အက်စစ်ဓာတ်ကို အက်စစ်ဓာတ်ပြင်း ပျော်ရည်ဖြင့် တိုင်းထွာခြင်းဖြင့် တိုင်းတာသည်။ တိုင်းထွာစဉ်အတွင်း အညွှန်းအဖြစ် မီသိုင်းလိမ္မော်ရောင်ဖြင့် တိုင်းတာသော အက်စစ်ဓာတ်ကို မီသိုင်းလိမ္မော်ရောင် အက်စစ်ဓာတ်ဟုခေါ်ပြီး ပထမအမျိုးအစား အပြင်းအက်စစ်ဓာတ်နှင့် တတိယအမျိုးအစား အပြင်းအက်စစ်ဓာတ်ဆားတို့မှ ဖြစ်ပေါ်လာသော အက်စစ်ဓာတ်တို့ ပါဝင်သည်။ အညွှန်းအဖြစ် ဖီနော့ဖသာလိန်းဖြင့် တိုင်းတာသော အက်စစ်ဓာတ်ကို ဖီနော့ဖသာလိန်း အက်စစ်ဓာတ်ဟုခေါ်သည်။ ၎င်းသည် အထက်ပါ အက်စစ်ဓာတ်သုံးမျိုး၏ ပေါင်းလဒ်ဖြစ်သောကြောင့် စုစုပေါင်းအက်စစ်ဓာတ်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ သဘာဝရေတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် အက်စစ်ဓာတ်ပြင်းများ မပါဝင်သော်လည်း ရေကို အယ်ကာလိုင်းဖြစ်စေသော ကာဗွန်နိတ်နှင့် ဘိုင်ကာဗွန်နိတ်များ ပါဝင်သည်။ ရေတွင် အက်စစ်ဓာတ်ရှိနေသည့်အခါ ရေသည် အက်စစ်ဖြင့် ညစ်ညမ်းသွားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။
အက်စစ်ဓာတ်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် ရေ၏ အယ်ကာလီဓာတ်ဆိုသည်မှာ ရေထဲတွင်ရှိသော အားကောင်းသော အက်စစ်များကို ပျက်ပြယ်စေနိုင်သော အရာများပမာဏကို ရည်ညွှန်းသည်။ အယ်ကာလီဓာတ်ကို ဖွဲ့စည်းသော အရာများတွင် OH- ကို လုံးဝပြိုကွဲစေနိုင်သော အားကောင်းသော ဘေ့စ်များ (NaOH၊ KOH ကဲ့သို့)၊ OH- ကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပြိုကွဲစေသော အားနည်းသော ဘေ့စ်များ (NH3၊ C6H5NH2 ကဲ့သို့) နှင့် အားကောင်းသော ဘေ့စ်များနှင့် အားကောင်းသော အက်စစ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဆားများ (Na2CO3၊ K3PO4၊ Na2S ကဲ့သို့) နှင့် အခြားအမျိုးအစားသုံးမျိုး ပါဝင်သည်။ အယ်ကာလီဓာတ်ကို အားကောင်းသော အက်စစ်ပျော်ရည်ဖြင့် တီထရေးရှင်းဖြင့် တိုင်းတာသည်။ တီထရေးရှင်းအတွင်း မီသိုင်းလိမ္မော်ရောင်ကို အညွှန်းကိန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တိုင်းတာသော အယ်ကာလီဓာတ်သည် အထက်ဖော်ပြပါ အယ်ကာလီဓာတ် အမျိုးအစားသုံးမျိုး၏ ပေါင်းလဒ်ဖြစ်ပြီး ၎င်းကို စုစုပေါင်း အယ်ကာလီဓာတ် သို့မဟုတ် မီသိုင်းလိမ္မော်ရောင် အယ်ကာလီဓာတ်ဟုခေါ်သည်။ ဖီနော့ဖသာလိန်းကို အညွှန်းကိန်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ တိုင်းတာသော အယ်ကာလီဓာတ်ကို ဖီနော့ဖသာလိန်းဘေ့စ်ဟုခေါ်သည်။ ပထမအမျိုးအစား အားကောင်းသော ဘေ့စ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အယ်ကာလီဓာတ်နှင့် တတိယအမျိုးအစား အားကောင်းသော အယ်ကာလီဆားဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အယ်ကာလီဓာတ်၏ အစိတ်အပိုင်း ပါဝင်သည်။
အက်ဆစ်ဓာတ်နှင့် အယ်ကာလီဓာတ် တိုင်းတာနည်းလမ်းများတွင် အက်ဆစ်-ဘေ့စ် အညွှန်းကိန်း တီထရေးရှင်းနှင့် ပိုတင်တီယိုမက်ထရစ် တီထရေးရှင်းတို့ ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့ကို ယေဘုယျအားဖြင့် CaCO3 အဖြစ်ပြောင်းလဲပြီး mg/L ဖြင့် တိုင်းတာသည်။
၄၀။ ရေရဲ့ pH တန်ဖိုးက ဘယ်လောက်လဲ။
pH တန်ဖိုးသည် တိုင်းတာထားသော ရေအရည်တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်အိုင်းယွန်းလှုပ်ရှားမှု၏ အနုတ်လော်ဂရစ်သမ်၊ ဆိုလိုသည်မှာ pH=-lgαH+ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မိလ္လာရေသန့်စင်မှုလုပ်ငန်းစဉ်တွင် အသုံးအများဆုံးညွှန်းကိန်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၅°C အခြေအနေများတွင်၊ pH တန်ဖိုး ၇ ဖြစ်သောအခါ၊ ရေရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်အိုင်းယွန်းများနှင့် ဟိုက်ဒရောက်ဆိုဒ်အိုင်းယွန်းများ၏ လှုပ်ရှားမှုများသည် တူညီပြီး သက်ဆိုင်ရာပါဝင်မှုမှာ 10-7mol/L ဖြစ်သည်။ ဤအချိန်တွင် ရေသည် ကြားနေဖြစ်ပြီး pH တန်ဖိုး > 7 သည် ရေသည် အယ်ကာလိုင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ နှင့် pH တန်ဖိုး<7 means the water is acidic.
pH တန်ဖိုးသည် ရေ၏ အက်စစ်ဓာတ်နှင့် အယ်ကာလီဓာတ်ကို ထင်ဟပ်စေသော်လည်း ရေ၏ အက်စစ်ဓာတ်နှင့် အယ်ကာလီဓာတ်ကို တိုက်ရိုက်ညွှန်ပြ၍မရပါ။ ဥပမာအားဖြင့်၊ 0.1mol/L ဟိုက်ဒရိုကလိုရစ်အက်ဆစ် ပျော်ရည်နှင့် 0.1mol/L အက်စီတစ်အက်ဆစ် ပျော်ရည်၏ အက်စစ်ဓာတ်သည်လည်း 100mmol/L ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းတို့၏ pH တန်ဖိုးများသည် အတော်လေးကွာခြားပါသည်။ 0.1mol/L ဟိုက်ဒရိုကလိုရစ်အက်ဆစ် ပျော်ရည်၏ pH တန်ဖိုးသည် 1 ဖြစ်ပြီး 0.1 mol/L အက်စီတစ်အက်ဆစ် ပျော်ရည်၏ pH တန်ဖိုးသည် 2.9 ဖြစ်သည်။
၄၁။ အသုံးများသော pH တန်ဖိုးတိုင်းတာသည့်နည်းလမ်းများကား အဘယ်နည်း။
တကယ့်ထုတ်လုပ်မှုမှာ ရေဆိုးသန့်စင်စက်ရုံထဲကို ဝင်ရောက်လာတဲ့ ရေဆိုးရဲ့ pH တန်ဖိုးပြောင်းလဲမှုကို မြန်မြန်ဆန်ဆန်နဲ့ အလွယ်တကူ နားလည်နိုင်ဖို့အတွက် အရိုးရှင်းဆုံးနည်းလမ်းကတော့ pH စမ်းသပ်စက္ကူနဲ့ အကြမ်းဖျင်းတိုင်းတာဖို့ပါပဲ။ ဆိုင်းငံ့ထားတဲ့ မသန့်စင်မှုတွေမပါတဲ့ အရောင်မဲ့ရေဆိုးအတွက် အရောင်တိုင်းတာတဲ့နည်းလမ်းတွေကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ လက်ရှိမှာ ရေအရည်အသွေးရဲ့ pH တန်ဖိုးကို တိုင်းတာတဲ့ စံနည်းလမ်းက ပိုတင်တီယိုမက်ထရစ်နည်းလမ်း (GB 6920–86 ဖန်လျှပ်ကူးပစ္စည်းနည်းလမ်း) ဖြစ်ပါတယ်။ အရောင်၊ မှိုင်းမှု၊ ကော်လွိုင်းပစ္စည်းတွေ၊ အောက်ဆီဒင့်တွေနဲ့ လျှော့ချပေးတဲ့ပစ္စည်းတွေရဲ့ သက်ရောက်မှုကို ခံရလေ့မရှိပါဘူး။ သန့်ရှင်းတဲ့ရေရဲ့ pH ကိုလည်း တိုင်းတာနိုင်ပါတယ်။ စက်မှုလုပ်ငန်းသုံး ရေဆိုးတွေရဲ့ pH တန်ဖိုးကိုလည်း တိုင်းတာနိုင်ပါတယ်။ ဒါဟာ ရေဆိုးသန့်စင်စက်ရုံအများစုမှာ pH တန်ဖိုးကို တိုင်းတာတဲ့နည်းလမ်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
pH တန်ဖိုးကို ပိုတင်စီယိုမက်ထရစ်တိုင်းတာခြင်း၏ အခြေခံမူမှာ ဖန်အီလက်ထရုတ်နှင့် သိရှိထားသော အလားအလာရှိသော ရည်ညွှန်းအီလက်ထရုတ်တို့အကြား အလားအလာကွာခြားချက်ကို တိုင်းတာခြင်းဖြင့် ညွှန်ပြသည့် အီလက်ထရုတ်၏ အလားအလာ၊ ဆိုလိုသည်မှာ pH တန်ဖိုးကို ရယူရန်ဖြစ်သည်။ ရည်ညွှန်းအီလက်ထရုတ်သည် ယေဘုယျအားဖြင့် calomel အီလက်ထရုတ် သို့မဟုတ် Ag-AgCl အီလက်ထရုတ်ကို အသုံးပြုပြီး calomel အီလက်ထရုတ်ကို အသုံးအများဆုံးဖြစ်သည်။ pH ပိုတင်စီယိုမီတာ၏ အဓိကအချက်မှာ DC ချဲ့စက်ဖြစ်ပြီး အီလက်ထရုတ်မှ ထုတ်ပေးသော အလားအလာကို ချဲ့ထွင်ပြီး မီတာခေါင်းပေါ်တွင် နံပါတ်များ သို့မဟုတ် ညွှန်ပြချက်များပုံစံဖြင့် ပြသပေးသည်။ ပိုတင်စီယိုမီတာများတွင် အီလက်ထရုတ်များအပေါ် အပူချိန်၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ပြုပြင်ရန်အတွက် အပူချိန်လျော်ကြေးပေးသည့် ကိရိယာတစ်ခု တပ်ဆင်ထားလေ့ရှိသည်။
ရေဆိုးသန့်စင်စက်ရုံများတွင် အသုံးပြုသော အွန်လိုင်း pH မီတာ၏ အလုပ်လုပ်ပုံမူမှာ potentiometric နည်းလမ်းဖြစ်ပြီး အသုံးပြုပုံကြိုတင်ကာကွယ်မှုများသည် ဓာတ်ခွဲခန်း pH မီတာများနှင့် အခြေခံအားဖြင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အသုံးပြုထားသော အီလက်ထရုတ်များကို ရေဆိုး သို့မဟုတ် လေဝင်လေထွက်ကန်များနှင့် အခြားနေရာများတွင် ဆီ သို့မဟုတ် အဏုဇီဝများစွာပါဝင်သော နေရာများတွင် အဆက်မပြတ်စိမ်ထားသောကြောင့် pH မီတာတွင် အီလက်ထရုတ်များအတွက် အလိုအလျောက်သန့်ရှင်းရေးကိရိယာတပ်ဆင်ထားရန် လိုအပ်ခြင်းအပြင် ရေအရည်အသွေးအခြေအနေနှင့် လည်ပတ်မှုအတွေ့အကြုံပေါ် မူတည်၍ လက်ဖြင့်သန့်ရှင်းရေးလုပ်ရန်လည်း လိုအပ်ပါသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရေဝင်ရေ သို့မဟုတ် လေဝင်လေထွက်ကန်တွင် အသုံးပြုသော pH မီတာကို တစ်ပတ်လျှင်တစ်ကြိမ် လက်ဖြင့်သန့်ရှင်းရေးလုပ်ရပြီး ရေဆိုးရေတွင် အသုံးပြုသော pH မီတာကို တစ်လလျှင်တစ်ကြိမ် လက်ဖြင့်သန့်ရှင်းရေးလုပ်ရသည်။ အပူချိန်နှင့် ORP နှင့် အခြားပစ္စည်းများကို တစ်ပြိုင်နက်တိုင်းတာနိုင်သော pH မီတာများအတွက် တိုင်းတာမှုလုပ်ဆောင်ချက်အတွက် လိုအပ်သောအသုံးပြုမှုကြိုတင်ကာကွယ်မှုများနှင့်အညီ ထိန်းသိမ်းထိန်းသိမ်းသင့်သည်။
၄၂။ pH တန်ဖိုးကို တိုင်းတာရာတွင် ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများကား အဘယ်နည်း။
(၁) ပိုတင်စီအိုမီတာကို ခြောက်သွေ့ပြီး ဖုန်မှုန့်ဒဏ်ခံနိုင်ရမည်ဖြစ်ပြီး ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုအတွက် မှန်မှန်ဖွင့်ထားရမည်ဖြစ်ပြီး ရေစက်များ၊ ဖုန်မှုန့်များ၊ ဆီစသည်တို့ ဝင်ရောက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် အီလက်ထရုတ်၏ အဝင်ခဲချိတ်ဆက်မှုအပိုင်းကို သန့်ရှင်းစွာထားရှိရမည်။ AC ပါဝါကိုအသုံးပြုသည့်အခါ မြေအောက်စနစ်ကောင်းမွန်ကြောင်း သေချာပါစေ။ ခြောက်သွေ့သောဘက်ထရီများကို အသုံးပြုသည့် သယ်ဆောင်ရလွယ်ကူသော ပိုတင်စီအိုမီတာများသည် ဘက်ထရီများကို မှန်မှန်အစားထိုးသင့်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင်၊ ပိုတင်စီအိုမီတာကို မှန်မှန်ချိန်ညှိပြီး ချိန်ညှိခြင်းနှင့် ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းခြင်းအတွက် သုညဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ရမည်။ debug များကို မှန်ကန်စွာပြုလုပ်ပြီးသည်နှင့် ပိုတင်စီအိုမီတာ၏ သုညအမှတ်နှင့် ချိန်ညှိခြင်းနှင့် အနေအထားထိန်းညှိကိရိယာများကို စမ်းသပ်နေစဉ်အတွင်း အလိုအလျောက်လှည့်၍မရပါ။
⑵စံ buffer solution ကိုပြင်ဆင်ရန်နှင့် electrode ကိုဆေးကြောရန်အသုံးပြုသောရေတွင် CO2 မပါဝင်ရ၊ pH တန်ဖိုး 6.7 မှ 7.3 အကြားရှိရမည်ဖြစ်ပြီး conductivity 2 μs/cm အောက်ရှိရမည်။ anion နှင့် cation exchange resin ဖြင့်ပြုပြင်ထားသောရေသည် ဆူပွက်ပြီးအအေးခံပြီးနောက် ဤလိုအပ်ချက်ကိုဖြည့်ဆည်းနိုင်သည်။ ပြင်ဆင်ထားသော စံ buffer solution ကို တံဆိပ်ခတ်ပြီး မာကျောသောဖန်ပုလင်း သို့မဟုတ် polyethylene ပုလင်းထဲတွင်သိမ်းဆည်းပြီးနောက် ဝန်ဆောင်မှုသက်တမ်းတိုးစေရန် 4°C တွင်ရေခဲသေတ္တာထဲတွင်သိမ်းဆည်းသင့်သည်။ လေဟာနယ် သို့မဟုတ် အခန်းအပူချိန်တွင်သိမ်းဆည်းပါက ဝန်ဆောင်မှုသက်တမ်းသည် ယေဘုယျအားဖြင့် 1 လထက်မပိုရ၊ အသုံးပြုပြီးသား buffer ကိုပြန်လည်အသုံးပြုရန် သိုလှောင်ပုလင်းထဲသို့ပြန်ထည့်၍မရပါ။
(၈) တရားဝင်တိုင်းတာမှုမပြုမီ၊ တူရိယာ၊ အီလက်ထရုတ်နှင့် စံဘာဖာတို့သည် ပုံမှန်ဖြစ်မဖြစ် ဦးစွာစစ်ဆေးပါ။ pH မီတာကို ပုံမှန်ချိန်ညှိသင့်သည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် ချိန်ညှိမှုစက်ဝန်းသည် လေးပုံတစ်ပုံ သို့မဟုတ် ခြောက်လတစ်ကြိမ်ဖြစ်ပြီး ချိန်ညှိရန်အတွက် နှစ်မှတ်ချိန်ညှိနည်းလမ်းကို အသုံးပြုသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ စမ်းသပ်မည့်နမူနာ၏ pH တန်ဖိုးအပိုင်းအခြားအရ ၎င်းနှင့်နီးစပ်သော စံဘာဖာအရည်နှစ်မျိုးကို ရွေးချယ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ဘာဖာအရည်နှစ်မျိုးကြားရှိ pH တန်ဖိုးကွာခြားချက်သည် အနည်းဆုံး ၂ ထက်ပိုမိုများပြားရမည်။ ပထမအရည်နှင့် နေရာချထားပြီးနောက် ဒုတိယအရည်ကို ထပ်မံစမ်းသပ်ပါ။ ပိုတင်စီယိုမီတာ၏ ပြသမှုရလဒ်နှင့် ဒုတိယစံဘာဖာအရည်၏ စံ pH တန်ဖိုးအကြား ကွာခြားချက်သည် 0.1 pH ယူနစ်ထက် မပိုသင့်ပါ။ အမှားသည် 0.1 pH ယူနစ်ထက် ပိုများပါက စမ်းသပ်ရန် တတိယစံဘာဖာအရည်ကို အသုံးပြုသင့်သည်။ ယခုအချိန်တွင် အမှားသည် 0.1 pH ယူနစ်ထက် နည်းပါက ဒုတိယဘာဖာအရည်တွင် ပြဿနာရှိနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ အမှားသည် 0.1 pH ယူနစ်ထက် ပိုများနေသေးပါက အီလက်ထရုတ်တွင် တစ်ခုခုမှားယွင်းနေပြီး အီလက်ထရုတ်ကို စီမံဆောင်ရွက်ရန် သို့မဟုတ် အသစ်တစ်ခုဖြင့် အစားထိုးရန် လိုအပ်ပါသည်။
(၅) စံသတ်မှတ်ထားသော buffer သို့မဟုတ် sample ကို အစားထိုးသည့်အခါ၊ electrode ကို distilled water ဖြင့် အပြည့်အဝဆေးကြောသင့်ပြီး electrode နှင့်ကပ်နေသောရေကို filter paper ဖြင့်စုပ်ယူပြီးနောက် တိုင်းတာမည့် solution ဖြင့်ဆေးကြောခြင်းဖြင့် အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုကို ဖယ်ရှားနိုင်သည်။ ၎င်းသည် အားနည်းသော buffer များအသုံးပြုရန်အတွက် အရေးကြီးပါသည်။ solution များကိုအသုံးပြုသည့်အခါ ၎င်းသည် အထူးအရေးကြီးပါသည်။ pH တန်ဖိုးကိုတိုင်းတာသည့်အခါ၊ solution ကို တစ်ပြေးညီဖြစ်စေရန်နှင့် electrochemical equilibrium ရရှိစေရန်အတွက် aqueous solution ကို သင့်လျော်စွာမွှေသင့်သည်။ ဖတ်ရှုသည့်အခါ၊ ဖတ်ရှုမှုတည်ငြိမ်စေရန်အတွက် မွှေခြင်းကိုရပ်တန့်ပြီး ခဏထားသင့်သည်။
(၉) တိုင်းတာသည့်အခါ ဦးစွာ အီလက်ထရုတ်နှစ်ခုကို ရေဖြင့် ဂရုတစိုက်ဆေးကြောပြီးနောက် ရေနမူနာဖြင့် ဆေးကြောပြီးနောက် အီလက်ထရုတ်များကို ရေနမူနာပါရှိသော ဘီကာငယ်တစ်ခုထဲတွင် နှစ်ပါ၊ ရေနမူနာ တစ်ပြေးညီဖြစ်စေရန် ဘီကာကို လက်ဖြင့် ဂရုတစိုက်လှုပ်ပါ၊ ထို့နောက် pH တန်ဖိုး တည်ငြိမ်ပြီးနောက် ဖတ်ရှုမှု တည်ငြိမ်သွားပြီးနောက် မှတ်တမ်းတင်ပါ။


ပို့စ်တင်ချိန်: ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၆ ရက်