နိုက်ထရိုဂျင်သည် သဘာဝရေနှင့် မြေဆီလွှာတွင် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ရှိနေနိုင်သော အရေးကြီးသော ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ယနေ့တွင် စုစုပေါင်းနိုက်ထရိုဂျင်၊ အမိုးနီးယားနိုက်ထရိုဂျင်၊ နိုက်ထရိတ်နိုက်ထရိုဂျင်၊ နိုက်ထရိတ်နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် ဂျယ်လ်ဒါလ်နိုက်ထရိုဂျင်တို့၏ အယူအဆများအကြောင်း ဆွေးနွေးပါမည်။ စုစုပေါင်းနိုက်ထရိုဂျင် (TN) သည် ရေရှိ နိုက်ထရိုဂျင်ဒြပ်စင်အားလုံး၏ စုစုပေါင်းပမာဏကို တိုင်းတာရန် အသုံးများသော အညွှန်းကိန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အမိုးနီးယားနိုက်ထရိုဂျင်၊ နိုက်ထရိတ်နိုက်ထရိုဂျင်၊ နိုက်ထရိတ်နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် နိုက်ထရိတ်နှင့် နိုက်ထရိတ်ကဲ့သို့သော အခြားနိုက်ထရိုဂျင်ဒြပ်စင်အချို့ ပါဝင်သည်။ အမိုးနီးယားနိုက်ထရိုဂျင် (NH3-N) ဆိုသည်မှာ အမိုးနီးယား (NH3) နှင့် အမိုးနီးယားအောက်ဆိုဒ်များ (NH4+) တို့၏ ပေါင်းစပ်ပါဝင်မှုကို ရည်ညွှန်းသည်။ ၎င်းသည် အယ်ကာလိုင်းနိုက်ထရိုဂျင်အနည်းငယ်ဖြစ်ပြီး ရေရှိ ဇီဝဗေဒနှင့် ဓာတုဗေဒဓာတ်ပြုမှုများမှ ရရှိနိုင်သည်။ နိုက်ထရိတ်နိုက်ထရိုဂျင် (NO3-N) ဆိုသည်မှာ နိုက်ထရိတ် (NO3 -) ၏ ပါဝင်မှုကို ရည်ညွှန်းသည်။ ၎င်းသည် အက်ဆစ်ဓာတ်ပြင်းထန်သော နိုက်ထရိုဂျင်ဖြစ်ပြီး နိုက်ထရိတ်နိုက်ထရိုဂျင်၏ အဓိကပုံစံဖြစ်သည်။ ၎င်းကို ရေရှိ အမိုးနီးယားနိုက်ထရိုဂျင်နှင့် အော်ဂဲနစ်နိုက်ထရိုဂျင်မှ ရေ၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာလှုပ်ရှားမှုမှ ရရှိနိုင်သည်။ နိုက်ထရိုက်နိုက်ထရိုဂျင် (NO2-N) ဆိုသည်မှာ နိုက်ထရိုက် (NO2 -) ၏ ပါဝင်မှုကို ရည်ညွှန်းသည်။ ၎င်းသည် အက်ဆစ်ဓာတ်အားနည်းသော နိုက်ထရိတ်နိုက်ထရိုဂျင်ဖြစ်ပြီး ရေရှိ ဇီဝဗေဒနှင့် ဓာတုဗေဒဓာတ်ပြုမှုများမှတစ်ဆင့် ရရှိနိုင်သည်။ ဂျယ်လ်ဒါလ် နိုက်ထရိုဂျင် (Kjeldahl-N) ဆိုသည်မှာ အမိုးနီးယားအောက်ဆိုဒ် (NH4+) နှင့် အော်ဂဲနစ်နိုက်ထရိုဂျင် (Norg) တို့၏ ပေါင်းလဒ်ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ၎င်းသည် ရေတွင် ဇီဝဗေဒနှင့် ဓာတုဗေဒ ဓာတ်ပြုမှုများမှတစ်ဆင့် ရရှိနိုင်သော အမိုးနီးယားနိုက်ထရိုဂျင် တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ရေရှိ နိုက်ထရိုဂျင်သည် ရေအရည်အသွေး၊ ဂေဟဗေဒအခြေအနေများနှင့် ရေနေသတ္တဝါများ၏ ကြီးထွားဖွံ့ဖြိုးမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သော အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရေတွင် စုစုပေါင်းနိုက်ထရိုဂျင်၊ အမိုးနီးယားနိုက်ထရိုဂျင်၊ နိုက်ထရိတ်နိုက်ထရိုဂျင်၊ နိုက်ထရိုက်နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် ဂျယ်လ်ဒါလ်နိုက်ထရိုဂျင်တို့ကို စောင့်ကြည့်ထိန်းချုပ်ရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ စုစုပေါင်းနိုက်ထရိုဂျင်ပါဝင်မှုသည် ရေတွင် နိုက်ထရိုဂျင်ပါဝင်မှု စုစုပေါင်းပမာဏကို တိုင်းတာရန်အတွက် အရေးကြီးသော အညွှန်းကိန်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ရေတွင် စုစုပေါင်းနိုက်ထရိုဂျင်ပါဝင်မှုသည် သတ်မှတ်ထားသော အတိုင်းအတာအတွင်း ရှိသင့်သည်။ ပါဝင်မှု များလွန်းခြင်း သို့မဟုတ် နည်းလွန်းခြင်းသည် ရေ၏ရေအရည်အသွေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ထို့အပြင် အမိုးနီးယားနိုက်ထရိုဂျင်၊ နိုက်ထရိတ်နိုက်ထရိုဂျင်၊ နိုက်ထရိုက်နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် ဂျယ်လ်ဒါလ်နိုက်ထရိုဂျင်တို့သည်လည်း ရေတွင် နိုက်ထရိုဂျင်ပါဝင်မှုကို ထောက်လှမ်းရန်အတွက် အရေးကြီးသော အညွှန်းကိန်းများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ပါဝင်မှုသည်လည်း သတ်မှတ်ထားသော အတိုင်းအတာအတွင်း ရှိသင့်သည်။ ပါဝင်မှု များလွန်းခြင်း သို့မဟုတ် နည်းလွန်းခြင်းသည် ရေ၏ရေအရည်အသွေးကို ထိခိုက်စေလိမ့်မည်။ အာဟာရဒြပ်စင်တစ်ခုအနေဖြင့် နိုက်ထရိုဂျင်ကို ရေကန်များထဲသို့ ထည့်သွင်းပြီး တိုက်ရိုက်သက်ရောက်မှုအရှိဆုံးမှာ ယူထရိုဖီကေးရှင်းဖြစ်သည်။
၁) ရေကန်များသည် သဘာဝအခြေအနေတွင်ရှိသောအခါ၊ ၎င်းတို့သည် အခြေခံအားဖြင့် oligotrophic သို့မဟုတ် mesotrophic ဖြစ်သည်။ ပြင်ပမှ အာဟာရဓာတ်များ ထည့်သွင်းပြီးနောက်၊ ရေ၏ အာဟာရဓာတ်ပမာဏ မြင့်တက်လာပြီး ရေနေအပင်များ၏ အမြစ်များနှင့် ပင်စည်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအတွင်း မြှင့်တင်ပေးနိုင်ပြီး အာဟာရဓာတ် ကြွယ်ဝမှုကို ထင်ရှားစွာ မတွေ့ရှိရပါ။
၂) နိုက်ထရိုဂျင်ကဲ့သို့သော အာဟာရဓာတ်များကို စဉ်ဆက်မပြတ်ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ရေနေအပင်များ၏ အာဟာရဓာတ်စားသုံးမှုနှုန်းသည် နိုက်ထရိုဂျင်တိုးလာမှုနှုန်းထက် နည်းပါးသည်။ အာဟာရဓာတ်များတိုးလာခြင်းကြောင့် ရေညှိများ များပြားလာပြီး ရေထု၏ပွင့်လင်းမြင်သာမှုကို တဖြည်းဖြည်းလျော့ကျစေပြီး ရေနေအပင်များ ပျောက်ကွယ်သွားသည်အထိ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ကန့်သတ်ထားသည်။ ဤအချိန်တွင် ရေကန်သည် မြက်ခင်းပြင်ရေကန်မှ ရေညှိအမျိုးအစားရေကန်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားပြီး ရေကန်သည် ယူထရိုဖီကေးရှင်း၏ ဝိသေသလက္ခဏာများကို ပြသသည်။
လက်ရှိတွင် နိုင်ငံအများအပြားတွင် ရေပြင်များတွင် စုစုပေါင်းနိုက်ထရိုဂျင်၊ အမိုးနီးယားနိုက်ထရိုဂျင်၊ နိုက်ထရိတ်နိုက်ထရိုဂျင်၊ နိုက်ထရိုက်နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် ဂျယ်လ်ဒါလ်နိုက်ထရိုဂျင်ကဲ့သို့သော နိုက်ထရိုဂျင်ပါဝင်မှုနှင့်ပတ်သက်၍ တင်းကျပ်သောစည်းမျဉ်းများရှိသည်။ စည်းမျဉ်းများကို ချိုးဖောက်ပါက ရေပြင်၏ရေအရည်အသွေးနှင့် ဂေဟဗေဒပတ်ဝန်းကျင်ကို ပြင်းထန်စွာထိခိုက်စေမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရေပြင်များ၏ရေအရည်အသွေးသည် အမျိုးသားစံနှုန်းများနှင့်ကိုက်ညီစေရန် ရေပြင်များရှိ နိုက်ထရိုဂျင်ပါဝင်မှုများကို စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် ထိန်းချုပ်ခြင်းကို မည်သူမဆို အာရုံစိုက်သင့်သည်။
အကျဉ်းချုပ်မှာ,စုစုပေါင်းနိုက်ထရိုဂျင်၊ အမိုးနီးယားနိုက်ထရိုဂျင်၊ နိုက်ထရိတ်နိုက်ထရိုဂျင်၊ နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် Kjeldahl နိုက်ထရိုဂျင်ရေပြင်များရှိ နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်များ၏ အရေးကြီးသော အညွှန်းကိန်းများဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ ပါဝင်မှုသည် ရေအရည်အသွေး၏ အရေးကြီးသော အညွှန်းကိန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် ထိန်းချုပ်ခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ရေပြင်များရှိ နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်များကို ကျိုးကြောင်းဆီလျော်စွာ စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့်သာ ရေအရည်အသွေးသည် စံချိန်စံညွှန်းများနှင့် ကိုက်ညီကြောင်းနှင့် ရေပြင်၏ ကျန်းမာရေးကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့ သေချာစေနိုင်ပါသည်။
ပို့စ်တင်ချိန်: ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၅ ရက်



